In het boek Het recht van de snelste zegt auteur Thalia Verkade het volgende over de kracht van taal: "Taal kan op een gegeven moment meer worden dan een perspectief of een bril. De werkelijkheid wordt erdoor vervormd. En daardoor veranderen je acties." 

Denk bijvoorbeeld aan de term 'incident', daar zijn verschillende interpretaties van. Hetzelfde geldt voor het woord 'oorzaken' met al zijn variaties: directe, achterliggende, rootcauses, enzovoort. De diverse methoden voor incidentonderzoek en -analyse hanteren ook alle specifieke taal om een incident mee te beschrijven.  

Incidentonderzoek en de invloed van taal 

De invloed van taal bij incidentonderzoek begint natuurlijk al ver voordat het onderzoek start. De taal die organisaties intern gebruiken voor veiligheid en incidenten bestaat immers al. Het meldsysteem heeft al namen voor de invulvelden. Dat systeem vraagt misschien om een 'voorlopige oorzaak' – en je geeft misschien al een classificatie aan de gebeurtenis. 

Tijdens een onderzoek praat je over het incident met betrokkenen, collega's en management. Ook daarbij gebruik je specifieke woorden en zinnen om zaken duidelijk te maken. Een leersessie noemen we niet voor niets een leersessie.  

Uiteindelijk ga je de resultaten vastleggen, vaak in een rapport. Daarbij maakt het opnieuw uit hoe je de bevindingen verwoordt. We weten allemaal dat er aardig kan worden gemuggenzift over woorden – zeker als de juridische afdeling er ook wat van moet vinden. 

Denk maar aan 'De medewerker lette niet goed op' tegenover 'De medewerker moest een afweging maken tussen verschillende belangen'. Of het verschil tussen 'De fout lag bij de uitvoering' en 'Het proces bood weinig ruimte voor correctie'. 

Taal van weten en taal van leren 

Ook wetenschappelijk is de invloed van taal onderzocht. Zoals in de scriptie en video's van Crista Vesel, Language bias in accident investigation. Zij deed onderzoek naar de invloed van taal bij incidentonderzoek en maakt onderscheid tussen twee vormen van taal: de taal van weten en de taal van leren. 

Taal van weten is taal die laat zien dat we al weten hoe de wereld in elkaar zit. We gebruiken bijvoorbeeld bepaalde categorieën waarmee we gedrag kunnen indelen in veilig en onveilig. Ook oorzaken halen we vaak uit lijstjes, die nodigen daarna niet meer uit tot leren.  

Taal van leren is taal die uitnodigt om te gaan ontdekken. Taal die ruimte laat voor andere perspectieven en de context van het werk.  

Je zou kunnen zeggen dat de taal van weten goed past bij simpele systemen die op een voorspelbare manier werken. Bij complexe systemen willen we juist de taal van leren hanteren, waarmee we de onvoorspelbaarheid ook beter kunnen benoemen.  

Hoe dan ook is de taal die we gebruiken bij incidentonderzoek nooit neutraal. Die kleurt hoe we kijken, denken en leren. Dus de volgende keer dat je een rapport schrijft of een melding bespreekt: luister naar je eigen woorden. Spreek je de taal van weten, of die van leren?